Auteursrechtelijke risico’s voor archiefinstellingen groter dan gedacht

Auteursrechtelijke risico’s voor archiefinstellingen groter dan gedacht

Een bekende toepassing voor erfgoedinstellingen en archieven is het ontsluiten van historisch beeldmateriaal via een digitale kaartviewer. Het aanbod van interessante content lijkt nu echter op te drogen en zelfs te verdwijnen.

Niet alleen archieven zetten hun informatie op de kaart, maar ook musea, bibliotheken, gemeentes, historische verenigingen en lokale erfgoed organisaties maken er gebruik van. Archiefinstellingen verwijderen echter steeds meer historisch beeldmateriaal van hun websites. Daarmee worden de resultaten van vele jaren digitaliseringsbeleid tenietgedaan. BRAIN, de branchevereniging van archiefinstellingen slaat alarm. Erfgoed Leiden verloor onlangs een rechtszaak over het online publiceren van anonieme prentbriefkaarten uit het begin van de twintigsteeeuw. Vanwege deze zaak halen veel instellingen hun prentbriefkaarten en daarmee vergelijkbaar beeldmateriaal offline.


Anonieme makers
Archiefinstellingen doen veel onderzoek om rechthebbenden op te sporen en afspraken met hen te maken voordat ze afbeeldingen op internet publiceren. In het geval van oude prentbriefkaarten is meestal niet bekend wie de maker is van de foto op de kaart, maar wel wie de uitgever is. Auteursrechten van uitgeverijen vervallen na zeventig jaar; auteursrechten van makers echter pas zeventig jaar na de dood van de maker. Archiefinstellingen verkeerden daarom in de veronderstelling dat zij anonieme prentbriefkaarten ouder dan zeventig jaar in hun beeldbanken mochten publiceren. Nu blijkt dat dat toch niet zo is.

Onmogelijke opgave
“Het wordt bijna onmogelijk om ons werk goed te blijven doen”, zegt Chantal Keijsper, de voorzitter van de Branchevereniging Archiefinstellingen in Nederland (BRAIN). “Het is de taak van archiefinstellingen om hun collecties zo laagdrempelig mogelijk beschikbaar te stellen aan het publiek. OCW en de lokale overheden vragen dat ook van ons.” De afgelopen jaren is er veel geïnvesteerd in digitalisering van archiefmateriaal en in de ontwikkeling van online beeldbanken. Het gebruik van archiefcollecties is daardoor explosief toegenomen. Die ontwikkeling dreigt nu te stagneren.

Verstrekkende gevolgen
Nu het risico op claims en boetes groter blijkt dan gedacht, worden instellingen nog voorzichtiger dan ze al waren. Erfgoed Leiden haalt voor de zekerheid ruim 100.000 foto’s offline. Het Regionaal Archief Tilburg zette al eerder 80.000 van hun 110.000 digitale foto’s ‘op zwart’. Het Noord-Hollands Archief maakte eerder deze week bekend 56.000 anonieme prentbriefkaarten van internet af te halen. Tientallen archiefinstellingen in het hele land doen hetzelfde. Bij elkaar worden er zo honderdduizenden digitale afbeeldingen aan het publieke digitale domein onttrokken.

Hoger beroep
De kantonrechter heeft op 5 april 2018 Erfgoed Leiden en Omstreken, een onderdeel van gemeente Leiden, in het ongelijk gesteld. Erfgoed Leiden heeft 25 anonieme foto’s uit de jaren veertig en vijftig online gezet. Dit is in strijd met de auteurswet en daarom moet Erfgoed Leiden €75 per geplaatste foto betalen. Leiden is het principieel oneens met dit vonnis. De advocaat, professor mr. D.J.G. Visser, heeft op basis van een analyse van het vonnis geconcludeerd dat er voldoende gronden zijn om in hoger beroep te gaan. Het college van burgemeester en wethouders heeft daarom besloten om zijn advies op te volgen. De zaak wordt ondersteund door de branchevereniging. “Niet alleen onze achterban, maar vooral ons publiek wordt gedupeerd door dit vonnis,” aldus voorzitter Chantal Keijsper. “Het is van het grootste belang dat dit van tafel gaat.”

Website Branchevereniging Archiefinstellingen Nederland

Delen op facebook
Facebook
Delen op linkedin
LinkedIn
Delen op twitter
Twitter
Scroll naar top